Waarom kinderen volgens psychologen soms gemener zijn tegen hun moeder dan tegen hun vader

Waarom doe je altijd zo tegen mij?’ Het is een vraag die veel moeders zichzelf weleens stellen. Je kind kan de hele dag gezellig zijn bij anderen, luisteren naar de juf en zelfs bij papa opvallend weinig tegenspreken. Maar zodra jij thuiskomt, lijkt er een knop om te gaan. Een snauw, een boze blik of een flinke driftbui: ineens ben jij degene die het moet ontgelden.

Het kan behoorlijk pijnlijk zijn. Zeker als je het gevoel hebt dat je alles voor je kind doet. Toch hoeft dit gedrag niet te betekenen dat je kind minder van je houdt of je minder respecteert. Volgens inzichten uit de ontwikkelingspsychologie kunnen er verschillende redenen zijn waarom kinderen hun emoties juist bij hun moeder laten zien.

1. Bij mama voelt een kind zich veilig genoeg om alle emoties te laten zien

Een van de bekendste verklaringen is dat kinderen hun emoties vaak het sterkst uiten bij de ouder bij wie ze zich veilig voelen.

Kinderen zijn de hele dag bezig met het aanpassen van hun gedrag. Op school moeten ze luisteren, rekening houden met anderen en zich aan regels houden. Ook bij vriendjes of familieleden houden ze hun emoties soms wat meer in.

Thuis, bij hun vertrouwde ouder, kan die opgebouwde spanning eruit komen.

Dat betekent niet dat een kind bewust denkt: ‘Bij mama kan ik lekker onaardig doen.’ Het gaat vaak om een onbewust proces. De aanwezigheid van een vertrouwde ouder kan ervoor zorgen dat een kind zich veilig genoeg voelt om boosheid, verdriet en frustratie te uiten.

Dat wordt ook wel emotionele ontlading genoemd.

Een voorbeeld: een kind heeft op school een vervelende dag gehad, maar houdt zich groot. Zodra mama het kind ophaalt, begint het te mopperen. Thuis is zelfs de vraag of het zijn jas wil ophangen genoeg voor een woede-uitbarsting.

Voor mama voelt het alsof ze niets goed kan doen. Voor het kind kan het juist betekenen dat de spanning eindelijk naar buiten komt.

2. Mama is vaak degene die de meeste dagelijkse zorg op zich neemt

In veel gezinnen is de moeder degene die het grootste deel van de dagelijkse zorg organiseert. Denk aan het aankleden, tandenpoetsen, schooltassen inpakken, afspraken onthouden en ervoor zorgen dat iedereen op tijd ergens is.

En juist die dagelijkse momenten leveren regelmatig conflicten op.

‘Schiet eens op.’

‘Je moet nu echt je schoenen aantrekken.’

‘Heb je je huiswerk al gemaakt?’

Hoewel deze opmerkingen vaak nodig zijn, kunnen ze voor een kind voelen als een voortdurende stroom aan opdrachten.

Wanneer een moeder vaker degene is die grenzen stelt en praktische zaken regelt, kan zij ook vaker het doelwit worden van frustratie.

Dat betekent niet dat moeders van nature strenger zijn dan vaders. Het gaat vooral om de rolverdeling binnen een gezin. Als beide ouders vergelijkbare zorgtaken en grenzen delen, kan dit patroon er heel anders uitzien.

3. Kinderen reageren soms sterker op de ouder met wie ze de meeste tijd doorbrengen

Hoe meer tijd een ouder met een kind doorbrengt, hoe meer dagelijkse interacties er plaatsvinden. En hoe meer interacties, hoe groter de kans op kleine botsingen.

Een kind dat bij papa alleen een uurtje speelt, heeft misschien weinig aanleiding om ruzie te maken. Bij mama, die ook moet koken, opruimen en helpen met huiswerk, ontstaan vanzelf meer momenten waarop het kind iets niet wil.

Dat kan verklaren waarom een kind bij de ene ouder veel makkelijker lijkt dan bij de andere.

Het is belangrijk om daarbij niet alleen naar de hoeveelheid tijd te kijken. Ook de kwaliteit van het contact, de verwachtingen en de manier waarop ouders reageren op emoties spelen een rol.

Een kind kan bovendien bij beide ouders verschillend gedrag laten zien zonder dat daar sprake is van een voorkeur of een gebrek aan liefde.

4. De band met mama kan juist heel intens zijn

Kinderen ontwikkelen vaak een sterke emotionele band met hun belangrijkste verzorgers. In de hechtingspsychologie wordt dit beschreven als een veilige basis: een vertrouwde ouder bij wie een kind terechtkan wanneer het steun nodig heeft.

Een kind kan die ouder gebruiken om emoties te reguleren. Bij jonge kinderen gebeurt dat bijvoorbeeld door te huilen, te roepen of zich vast te klampen. Naarmate kinderen ouder worden, kunnen daar ook boosheid, tegenspraak en discussies bij komen.

Dat betekent niet dat een kind expres gemeen is om de band te testen. Wel kan het zijn dat een kind bij een vertrouwde ouder meer durft te laten zien dan bij iemand anders.

Maar er is een belangrijk verschil tussen je veilig voelen en iemand kwetsen.

Een veilige band betekent niet dat een moeder alles hoeft te accepteren. Ook als een kind boos is, mag een ouder grenzen stellen aan schelden, slaan of respectloos gedrag.

5. Mama krijgt soms de emoties te verwerken die ergens anders zijn ontstaan

Soms is de aanleiding voor een ruzie helemaal niet de moeder zelf.

Een kind kan verdrietig zijn omdat het niet mee mocht spelen, boos zijn op een klasgenoot of teleurgesteld zijn over een schoolresultaat. Die gevoelens verdwijnen niet automatisch wanneer het kind thuiskomt.

Sterker nog: juist op het moment dat het kind zich ontspant, kunnen de emoties naar boven komen.

Dit wordt ook wel het effect van opgebouwde spanning genoemd. Een kind dat gedurende de dag veel prikkels heeft verwerkt, kan thuis minder ruimte hebben om met nieuwe frustraties om te gaan.

Mama krijgt dan misschien de volle laag over iets kleins.

Een boterham die verkeerd is gesneden. Een televisieprogramma dat niet aan mag. Een vraag die op het verkeerde moment wordt gesteld.

Voor de ouder lijkt de reactie buiten proportie. Voor het kind kan het de druppel zijn die de emmer doet overlopen.

6. Kinderen leren nog hoe ze hun emoties moeten reguleren

Vooral bij jonge kinderen zijn de hersengebieden die betrokken zijn bij impulscontrole en emotieregulatie nog volop in ontwikkeling.

Een kind kan heel goed weten dat schelden niet mag, maar op een boos moment toch moeite hebben om zichzelf tegen te houden.

Dat geldt overigens niet alleen voor kinderen. Ook volwassenen reageren soms minder rustig wanneer ze moe, gestrest of overprikkeld zijn.

Bij kinderen kan het verschil tussen weten wat hoort en daadwerkelijk rustig reageren nog groter zijn.

Daarom is het belangrijk om niet alleen te kijken naar het gedrag, maar ook naar wat een kind nodig heeft om ermee om te gaan.

Een kind dat roept ‘Ik haat jou!’, probeert daarmee niet altijd bewust de moeder te kwetsen. Het kan ook een manier zijn om een overweldigend gevoel uit te drukken.

Dat maakt de uitspraak niet prettig, maar helpt wel om er anders op te reageren.

Wat kun je als moeder doen als je kind steeds gemener tegen je is?

Het is begrijpelijk dat het pijn doet wanneer je kind tegen jou veel onaardiger lijkt dan tegen anderen. Zeker als je het gevoel hebt dat je voortdurend klaarstaat.

Toch kan het helpen om het gedrag niet direct persoonlijk op te vatten.

Dat betekent niet dat je alles moet goedpraten. Juist door rustig en duidelijk te reageren, kun je je kind helpen om andere manieren te leren om met emoties om te gaan.

Een paar dingen die kunnen helpen:

• Benoem de emotie. ‘Ik zie dat je heel boos bent.’
• Stel een duidelijke grens. ‘Je mag boos zijn, maar je mag me niet uitschelden.’
• Probeer het moment te begrijpen. Is je kind moe, hongerig, overprikkeld of verdrietig?
• Geef ruimte voor ontlading. Soms heeft een kind even rust nodig voordat het weer kan praten.
• Praat er later over. Wanneer de boosheid gezakt is, kun je samen bespreken wat er gebeurde en hoe het de volgende keer anders kan.

Het is daarbij belangrijk om ook naar jezelf te kijken. Als je voortdurend de ouder bent die alles opvangt, kan dat behoorlijk uitputtend zijn.

Je hoeft niet altijd de sterkste te zijn. Ook moeders mogen aangeven dat ze het moeilijk vinden.

Betekent het dat je kind meer van mama houdt?

Dat is misschien wel de vraag die veel moeders zichzelf stellen wanneer hun kind vooral bij hen boos wordt.

Het eerlijke antwoord is: dat kun je niet zomaar uit het gedrag afleiden.

Een kind dat bij mama meer emoties laat zien, kan zich bij haar veilig voelen. Maar het kan ook te maken hebben met de dagelijkse rolverdeling, verschillende opvoedstijlen, temperament of de omstandigheden waarin het kind zich bevindt.

Het is dus geen bewijs dat een kind meer van mama houdt dan van papa.

Wat wel belangrijk is, is dat een kind leert dat alle emoties er mogen zijn, maar dat niet ieder gedrag acceptabel is.

Een moeder mag een veilige haven zijn. Maar ze hoeft geen emotionele bliksemafleider te worden.

En misschien is dat wel de belangrijkste boodschap: je kind mag bij jou zichzelf zijn, maar jij mag ook verwachten dat er met jou rekening wordt gehouden.