‘Ik merk dat mijn zoon ongelukkig is omdat hij thuis dit zinnetje steeds zegt’

Soms merk je als moeder dat er iets aan de hand is met je kind, zonder dat je precies kunt uitleggen wat. Mijn zoon was de laatste tijd stiller dan normaal. Hij speelde nog gewoon, ging naar school en leek op het eerste gezicht prima in zijn vel te zitten. Toch bleef er één zinnetje steeds terugkomen. Pas toen hij het voor de zoveelste keer zei, besefte ik dat ik beter moest luisteren.

“Ik wou dat ik gewoon ergens anders woonde.”

De eerste keer dat hij het zei, dacht ik eerlijk gezegd dat het vooral boosheid was. Hij had ruzie gehad met zijn zus en ik had hem net aangesproken op zijn gedrag. Kinderen zeggen wel vaker dingen die ze op dat moment niet helemaal menen, dacht ik.

Maar een paar dagen later hoorde ik het opnieuw.

‘Ik wil hier gewoon weg’

Het kwam dit keer op een heel ander moment. We zaten met z’n allen aan tafel en ik vroeg hoe zijn dag was geweest. Hij haalde zijn schouders op en zei: “Ik weet het niet. Ik wou dat ik gewoon ergens anders woonde.”

Ik schrok ervan.

Niet omdat ik dacht dat hij letterlijk van huis wilde, maar omdat het me ineens opviel hoe vaak hij de laatste tijd negatief over zichzelf en zijn leven praatte. Hij zei regelmatig dat andere kinderen het leuker hadden. Dat hij liever niet naar school wilde. En als er thuis iets gebeurde wat hem niet beviel, trok hij zich snel terug op zijn kamer.

Ik had vooral gekeken naar wat er zichtbaar gebeurde. Hij at goed, sliep normaal en deed mee met gezinsactiviteiten. Maar blijkbaar vertelde hij op een andere manier dat hij niet lekker in zijn vel zat.

Kinderen zeggen niet altijd letterlijk dat ze ongelukkig zijn

Dat vond ik misschien wel het lastigste.

Een kind zegt niet altijd: “Mama, ik voel me ongelukkig.” Zeker jonge kinderen hebben vaak nog niet de woorden om precies uit te leggen wat er in hun hoofd omgaat.

In plaats daarvan kunnen ze bijvoorbeeld zeggen:

• “Ik wil niet meer naar school.”
• “Niemand vindt mij leuk.”
• “Ik wou dat ik ergens anders woonde.”
• “Het maakt toch allemaal niet uit.”
• “Ik ben altijd de enige.”
• “Ik wil gewoon alleen zijn.”

Natuurlijk betekent zo’n uitspraak niet meteen dat een kind ongelukkig is. Een kind kan iets zeggen uit boosheid, frustratie of vermoeidheid. Het gaat vooral om het patroon en de verandering in gedrag.

Bij mijn zoon begon ik daarom niet meteen allerlei conclusies te trekken. Ik besloot vooral meer vragen te stellen.

Ik vroeg niet meer: ‘Waarom ben je zo chagrijnig?’

In plaats daarvan probeerde ik het gesprek op een andere manier aan te pakken.

Tijdens een wandeling vroeg ik bijvoorbeeld: “Wanneer heb jij het eigenlijk het leukste op een dag?”

Hij vertelde eerst nauwelijks iets. Maar na een tijdje kwam er steeds meer uit. Hij bleek zich op school regelmatig buitengesloten te voelen. Niet omdat hij helemaal geen vrienden had, maar omdat hij het idee had dat hij er soms net niet helemaal bij hoorde.

Dat was voor mij een eyeopener.

Ik had gedacht dat er thuis iets speelde. Uiteindelijk bleek een groot deel van zijn verdriet ergens anders vandaan te komen.

Let vooral op veranderingen

Achteraf realiseerde ik me dat er kleine signalen waren geweest die ik eerder had kunnen opmerken.

Hij wilde minder vaak afspreken met vriendjes. Hij was sneller geïrriteerd en trok zich vaker terug. Ook vroeg hij regelmatig of hij thuis mocht blijven van school.

Geen van die dingen afzonderlijk hoefde iets te betekenen. Maar alles bij elkaar maakte het duidelijk dat hij ergens mee zat.

Dat is misschien ook meteen het belangrijkste: één zinnetje zegt niet alles. Kijk naar het geheel.

Een kind dat af en toe zegt dat hij ergens anders wil wonen omdat hij boos is, hoeft helemaal niet ongelukkig te zijn. Maar wanneer zulke uitspraken steeds terugkomen en samengaan met bijvoorbeeld terugtrekgedrag, verdriet, slaapproblemen, angst of tegenzin om naar school te gaan, is het verstandig om verder te kijken.

Het zinnetje bleek uiteindelijk een opening

Ik ben blij dat mijn zoon die avond dat zinnetje uitsprak. Niet omdat ik blij was dat hij zich zo voelde, maar omdat het mij een opening gaf om met hem te praten.

Ik vroeg hem niet meteen wat er allemaal mis was. Ik zei alleen: “Je zegt de laatste tijd vaker dat je ergens anders wilt wonen. Bedoel je dat echt, of is er iets waardoor je je thuis of ergens anders niet fijn voelt?”

Toen kwam het gesprek op gang.

En misschien was dat wel de belangrijkste les voor mij als moeder: soms moet je niet alleen luisteren naar wat je kind zegt, maar vooral naar wat er achter die woorden kan zitten.

Want soms klinkt een simpele zin als een boze opmerking, terwijl je kind eigenlijk probeert te vertellen: “Ik voel me niet fijn en ik weet niet goed hoe ik dat moet uitleggen.”

Wanneer moet je je zorgen maken?

Als je merkt dat je kind langere tijd anders is dan normaal, is het verstandig om daar aandacht aan te besteden. Let bijvoorbeeld op aanhoudende somberheid, sterke terugtrekking, angst, problemen rond school, slaapproblemen of uitspraken waarin je kind aangeeft er niet meer te willen zijn.

Je hoeft als ouder niet zelf te bepalen wat er precies aan de hand is. Praat rustig met je kind en schakel bij aanhoudende of ernstige zorgen bijvoorbeeld de huisarts, jeugdarts of iemand op school in.

Een enkel zinnetje hoeft niets te betekenen. Maar als je kind steeds opnieuw hetzelfde vertelt, is het misschien tijd om écht te luisteren.