‘Doordat mijn dochter dit rare gedrag vertoonde, ben ik bang dat ze een psychopaat is’
Soms doet je kind iets waarvan je als ouder denkt: waar komt dit in hemelsnaam vandaan? Dat overkwam mij toen mijn dochter gedrag begon te vertonen dat ik maar moeilijk kon plaatsen. Het was niet één grote gebeurtenis, maar juist een klein, terugkerend moment dat me steeds meer zorgen baarde.
Op een gegeven moment dacht ik zelfs: kan mijn dochter misschien een psychopaat zijn? Achteraf bleek dat die gedachte veel te ver ging, maar op het moment zelf wist ik simpelweg niet hoe ik haar gedrag moest interpreteren.
Ze leek totaal niet onder de indruk als iemand verdriet had
Het gedrag waar ik van schrok, had vooral te maken met haar reactie op andere mensen. Wanneer iemand zich pijn had gedaan of verdrietig was, verwachtte ik dat ze zou reageren zoals veel kinderen doen: vragen wat er aan de hand was, troosten of in ieder geval zichtbaar geschrokken zijn.
Maar mijn dochter kon soms juist heel rustig blijven.
Op een dag viel een ander kind tijdens het spelen hard op de grond. Terwijl de andere kinderen er meteen naartoe renden, bleef mijn dochter staan kijken. Ze vroeg niet of het goed ging en leek nauwelijks onder de indruk.
Ik merkte dat ik daar als moeder enorm van schrok.
Waarom reageert ze zo? Voelt ze dan helemaal geen medelijden?
Van ‘een beetje vreemd’ naar ‘is er iets mis?’
Het lastige is dat je als ouder al snel zelf gaat googelen wanneer je iets aan je kind niet begrijpt. En voordat je het weet, kom je termen tegen waar je helemaal niet op zat te wachten.
Zo kwam ik ook informatie tegen over kinderen met weinig empathie en kenmerken die kunnen voorkomen bij antisociaal gedrag. Ineens begon ik allerlei losse dingen bij elkaar op te tellen.
Ze kon soms opvallend koel reageren. Ze zei niet altijd sorry wanneer ze iemand pijn had gedaan. En wanneer ik haar vroeg hoe ze zich zou voelen als iemand haar hetzelfde zou aandoen, leek ze het soms simpelweg niet te begrijpen.
Ik begon me af te vragen of er misschien iets fundamenteel mis met haar was.
Een kind dat weinig emotie laat zien, is niet automatisch gevoelloos
Toch is het belangrijk om hier een enorme nuance bij te plaatsen. Het woord ‘psychopaat’ wordt bij kinderen veel te snel gebruikt.
Kinderen zijn nog volop bezig met het ontwikkelen van empathie, impulscontrole en het begrijpen van emoties van anderen. Een kind kan bovendien op een heel andere manier reageren op verdriet of pijn dan een volwassene verwacht.
Sommige kinderen bevriezen bijvoorbeeld wanneer iemand huilt. Andere kinderen weten simpelweg niet wat ze moeten zeggen. En weer andere kinderen reageren praktisch: ‘Je hebt een pleister nodig.’
Dat kan voor een ouder afstandelijk overkomen, terwijl er helemaal geen sprake hoeft te zijn van een gebrek aan gevoel.
Het ene rare gedrag zegt eigenlijk heel weinig
Ook belangrijk: een enkel vreemd of opvallend gedrag zegt niets over de persoonlijkheid van een kind.
Kinderen kunnen soms expres iets doen wat gemeen lijkt, liegen, dieren plagen, lachen op een ongemakkelijk moment of ongevoelig reageren. Dat betekent niet meteen dat ze geen geweten hebben.
De context is veel belangrijker.
Hoe oud is het kind? Gebeurt het gedrag regelmatig? Kan het kind achteraf begrijpen dat iemand verdrietig is? Heeft het berouw wanneer het iemand pijn doet? En hoe gaat het verder met sociale contacten?
Dat zijn veel relevantere vragen dan: ‘Is mijn kind een psychopaat?’
Waarom ik uiteindelijk stopte met mezelf bang maken
Hoe meer ik erover nadacht, hoe meer ik besefte dat ik mijn dochter eigenlijk probeerde te beoordelen met de maatstaven van een volwassene.
Ik verwachtte dat ze precies zou begrijpen wat iemand anders voelde en daar vervolgens ook op dezelfde manier op zou reageren als ik.
Maar zo werkt de ontwikkeling van kinderen niet.
Het hielp mij uiteindelijk veel meer om naar haar gedrag te kijken zonder er meteen een zwaar label aan te hangen. In plaats van te vragen: ‘Waarom voelt ze niets?’, probeer ik nu te denken: ‘Wat begrijpt ze op dit moment nog niet?’
Dat is een heel andere manier van kijken.
Wanneer moet je je als ouder wél zorgen maken?
Dat betekent niet dat je opvallend gedrag altijd moet negeren. Wanneer een kind langdurig en op verschillende gebieden gedrag vertoont dat ernstig zorgen baart, is het verstandig om dit te bespreken met bijvoorbeeld de huisarts, jeugdarts of een andere professional die het kind kent.
Denk bijvoorbeeld aan een patroon van ernstig agressief gedrag, voortdurend liegen of manipuleren, bewust anderen pijn doen zonder berouw en grote problemen in het contact met anderen.
Maar ook dan is het niet aan een ouder om zelf de diagnose ‘psychopaat’ te stellen.
Mijn grootste les? Een kind dat soms vreemd, koel of ongevoelig reageert, is daarmee nog geen psychopaat.Kinderen zijn geen kleine volwassenen en hun emotionele ontwikkeling verloopt bij ieder kind anders.
En misschien was juist mijn eigen schrikreactie een teken dat ik mijn dochter beter moest proberen te begrijpen, in plaats van haar gedrag meteen een naam te geven.
