Speelzand mogelijk gevaarlijk: asbest aangetroffen in speelproducten voor kinderen

Recent onderzoek heeft aangetoond dat in sommige speelzandproducten voor kinderen asbest zit — een stof die bekend staat als kankerverwekkend en gevaarlijk voor de longen bij inademing. Deze ontdekking heeft in Nederland en andere landen de nodige bezorgdheid en waarschuwingen opgeroepen.

Laboratoriumtesten van verschillende speelzandproducten die in Nederland te koop waren, lieten in minstens zes van de twaalf onderzochte producten asbestvezels zien. Het gaat vooral om zand dat gebruikt wordt in zandtafels, creatieve zandkits en binnenspeelzand, niet om gewone zandbakzand dat in de tuin gebruikt wordt.

Experts benadrukken dat het gaat om niet-gebonden tremoliet-asbest, een type dat vezels kan loslaten die makkelijk ingeademd kunnen worden. Dit soort asbest wordt in de bouw meestal alleen verwijderd door specialisten met beschermende kleding.

Waarom is asbest zo gevaarlijk?

Asbest bestaat uit microscopisch kleine vezels die, zodra ze in de lucht komen en worden ingeademd, diep in de longen kunnen doordringen. Deze vezels zijn biologisch persistent — ze blijven lang in het lichaam zitten en kunnen op den duur ernstige ziekten veroorzaken, waaronder longkanker, mesothelioom en asbestose. Het kan jaren tot decennia duren voordat ziekteverschijnselen optreden na blootstelling.

Er is geen veilige blootstellingsdrempel bekend waarvoor je kunt zeggen dat er geen risico is: hoe meer vezels iemand inademt, hoe groter de kans op gezondheidsschade.

Reacties en maatregelen

• Kinderopvang en scholen zijn gewaarschuwd om voorlopig geen speelzand meer te gebruiken totdat duidelijk is welke producten veilig zijn.

• De branchevereniging Kinderopvang adviseert om zand voor creatieve binnenactiviteiten tijdelijk uit de speelomgeving te verwijderen.

• De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) onderzoekt de kwestie, maar zegt nog geen concreet verbod te kunnen opleggen omdat eerst een officiële risicobeoordeling moet worden gemaakt.

• In landen als Australië zijn tientallen scholen tijdelijk gesloten en meerdere zandproducten teruggeroepen nadat tests asbest aantoonden.

Wat kun je als ouder doen?

Totdat duidelijk is welke producten veilig zijn, geven deskundigen aan dat het verstandig is om:

• Direct te stoppen met het gebruik van binnenspeelzand of zandkits waarvan de herkomst of samenstelling onzeker is.

• Speelgoed en zand dat mogelijk besmet is, niet te stofzuigen maar voorzichtig te verwijderen (bijv. met nat afnemen en goed verpakken).

• Zand in de tuin of zandbak kan meestal blijven liggen als het zand voor langere tijd buiten ligt en niet uit de verdachte producten afkomstig is — maar blijf alert.

• Bij twijfel kun je overwegen een zandmonster laten analyseren in een gespecialiseerd laboratorium.

Speelzand dat jarenlang als onschuldig en leuk werd gezien, blijkt in sommige gevallen onverwachte gezondheidsrisico’s te kunnen bevatten vanwege asbestverontreiniging. Asbest is ernstig gevaarlijk bij inademing en kan pas jaren later tot ziektes leiden. Daarom wordt geadviseerd om voorlopig voorzichtig te zijn en producten waar twijfel over bestaat niet te gebruiken, voor de gezondheid van kinderen.